Deel 9 Project 'basal ya basoba' (31 maart 2010) - Guido Kleene vanuit Congo
01-04-2010
Thuisperikelen
De zaak begint aardig uit de hand te lopen. Wat is er gebeurt ? Een week geleden is in mijn huis de computer van john – de belgische filmmaker - gestolen. Midden overdag. Het was een dag dat we speelden. S avonds in het donker komen we thuis, en john ontdekt dat de deur van de keuken open is, en dat de voordeur niet goed gegrendeld is. In eerste instantie zien we niets vreemds, maar dan vraagt john – waar is mijn computer. Zijn computer weg. Vreemd genoeg zijn er volstrekt geen tekens van inbraak, nog enige andere chaos. De adaptor is er nog gewoon. Aleen zijn laptop, een oude G4, is verdwenen. Dat is het begin van een lang proces, dat voorlopig geen oplossing heeft. Vier verschillende personen hebben die dag de huissleutel in handen gehad. Wij hebben de gewoonte om de sleutel bij de politie bewakter achter te laten. Omdat we met veel mensen zijn. Alles wijst op een diefstal binnens de vier muren, omdat een echte dief veel meer mee zou nemen.
Wat is er volgens hen die dag gebeurt? N is die dag s ochtends vertrokken, heeft de sleutel rond 9h30 achtergelaten bij pascal. Dan begint het vreemdste – pascal zegt dat hij zich niet lekker voelde, en heeft de sleutel om twaalf uur aan Kovo gegeven. Kovo is de jongen die achter het huis woont. Pascal, de bewaker, mag nooit de sleutel aan Kovo geven. De huissleutel met al onze bezittingen. nooit. En daarna is hij naar het politiebureau gegaan om de andere agent, zijn superieur te informeren dat hij ziek was en naar huis ging. Dan begint er een keten van verschillende versies. Volgens Albert, de andere politieagent, kwam hij om negen uur s ochtends al op zijn bureau en vond Pascal daar, die wachtte op zijn maandgeld. Om half een zag hij hem weer – toevallig in burgerkleding langs lopen. Hij gaf hem volgens zijn zeggen een reprimande. Dat hij zo snel mogelijk naar huis moest terug gaan. Maar op een of andere manier is het hem toch gelukt om naar huiste gaan vanwege zijn ziekte. Om een uur komt kovo naar het bureau. En geeft de sleutel aan albert, want hij moet zijn familie ophalen. De moeder van de kleine zephyrin uit het dorp is in Kinshasa, en ze logeren bij kovo. Vanaf dat moment is het huis leeg. Niemand is er. Albert zegt vervolgens binnen een half uur naar mijn huis te zijn gegaan, maar volgens de andere verklaring komt hij daar pas om half drie. Hij verklaart dat de deur van het parcelle open is, en dat kovo het parcelle niet heeft afgesloten. Want hij heeft het hangslot gebruikt om zijn eigen deur af te sluiten. Allemaal wel logisch, maar ook erg onvoorzichtig. Vanaf dat moment is er steeds iemand thuis geweest. En om acht uur s avonds komen we erachter dat de computer weg is.
Moelijk verhaal : pascal heeft zijn post verlaten, en dat is strafbaar. Kovo heeft de sleutel geaccepteerd en het huis zonder iemand achtergelaten. Dat is laakbaar. Albert is niet direct naar het huis gegaan, terwijl hij wist dat er niemand thuis was. Dus alle drie hebben fouten gemaakt. En dan is er nog N, die het huis op slot heeft gedaan toen ze wegging. Heeft ze het huis wel goed op slot gedaan ? ze beweert bij hoog en laag van wel. Of heft zij het allemaal geensceneerd?
De eerste bijeenkomst is dezelfde avond. John en ik praten met iedereen apart. Behalve pascal want die is er niet. We bellen pascal met de mededeling dat hij de volgende ochtend moet komen. Hij komt met zijn vrouw. De volgende morgen doen we dat nog eens over. We praten met iedereen en halen de feiten en de uren boven. In het verhaal van pascal zitten vreemde inconsequenties. Hij wisselt steeds van naam, en haalt van alles door elkaar. Ook kovo is duidelijk erg zenuwachtig en kan bijna niet uit zijn woorden komen. Met N praat ik nog niet. Ze is eigenlijk niet echt verdacht omdat als ze het gewild had, ze heel veel dingen had kunnen stelen. Aan de andere kant is er misschien een reden waarom ze juist van mij niet steelt, maar wel van iemand die bij mij in huis logeert. Het zijn hoofdbrekers, vertrouwen is zo iets vreemds.
De volgende avond wordt alles nog eens overgedaan – bij zephyrin thuis, de vader van guy georges. Zephyrin glanst in zijn rol als intermediair. Hij praat en praat – probeert te overtuigen dat het in den minne geschikt moet worden. Dreigt dat als het niet gebeurt we er een proces van gaan maken. Hetzelfde dreigement heb ik al geuit.
Zondag gaat het verder. Zondagochtend zijn de mannen bij elkaar en worden de eerste duidelijke beschuldigingen naar N geuit – de enige vrouw.. Ze is gezien met veel geld. Haar zus kwam tot de ingang van de deur met een tas. Etc etc. bovendien zouden er al allerlei dingen eerder gebeurt zijn. Iedereen is het erover eens dat er een feticheur bij gehaald moet worden. Ik heb mijn twijfels, maar accepteer het uiteindelijk. In congo is dat het gebruikelijkst. Als er een diefstal is, de politie is niet te vertrouwen, dus je haalt er een feticheur bij.. maar je haalt er ook enorme problemen mee in huis, dat zal ik later wel begrijpen.
Die avond om 17h zou de feticheur er zijn. Maar nee hoor. Er komt niemand. ik heb iedereen bijeengeroepen. Maar het helpt niet. Uiteindelijk besluit ik iedereen die de bewuste dag in de sleutel heeft gehad, de toegang voorlopig te ontzeggen. Niemand mag meer in het huis. De politieagenten moeten maar even thuis blijven, we werken wel met de security van onze voorstelling. De volgende dag wordt het proces met de feticheur weer geprobeerd. Zelfde tijd. Dan komt de scene zoals die later misschien nog eens zal beschrijven met de feticheur. De uitkomst is dat N het briefje van de feticheur weigert te tekenen en door iedereen verdacht wordt. De feticheur is echter meegenomen door de politiemannen dus sowieso verdacht.. Het is een pijnlijke affaire. steeds een beetje meer. En ik ben een beetje dom geweest het z over te laten komen met die feticheur. Had ik nooit moeten toestaan, maar goed. T is ook wel fascinerend… en nu? Het is erg lastig, iemand te verdenken zonder bewijs. En ik begrijp meer en meer de logica van de hekserij. In een land zonder justitie, met een corrupte politie, moet je op iets terugvallen om recht te spreken. Het is ergens logisch dat dat de hekserij is. Ik geloof dat ik er iets van begin op te steken. De hekserij is het enige waar iedereen respekt voor heeft – waar iedereen bang voor is. Maar het probleem blijft, ook feticheurs kunnen vallen voor het geld en zich inzetten voor diegene die het meest geld belooft…
Wat moet ik doen? Naar de justitie. Wat is het gevolg van naar de justitie gaan ? de schuldige zal er niet mee gevonden worden, het zal alleen nieuwe problemen veroorzaken.. Wat is het gevolg van politieagenten te vervangen ? wat moet ik met N? Wat is het gevolg van doorgaan op de huidige voet ? ik krijg er hoofdpijn van. De enige zekerheid is dat ik altijd weg kan, ik kan terug, me terugtrekken uit dit land. Dat kunnen anderen niet. Zij zitten in deze onontwarbare kluwen, ik zit er middenin en de vraag is of ik er nog uitkom. Wat een gedoe. N dat komt met haar zogenaamde papa om ons mee te nemen naar de politie. Om het hele probleem te settelen. En ze zegt dat de verdachten gemarteld moeten worden. Zodat ze bekennen en de spullen terugkomen.. Gaat dit allemaal te ver ? ja het gaat te ver. Maar hoe kom je er nog uit ?
Het is een situatie die me hoofdpijn bezorgd. Niemand is meer te vertrouwen. Iedereen de hele straat want het geroddel gaat snel en er is iets te stelen in ons huis. de hele straat kijkt naar mij hoe ik de situatie oplos. al mijn vrienden geven tegenstrijdige adviezen, aan de ene kant moet ik iedereen ontslaan, maar vooral zonder conflict, want iedereen is bang dat het conflict met de politieagenten uit de hand loopt, en dat er bendes op je af worden gestuurd. Anderen geven het advies om juist niet met onze eigen security te gaan werken te werken. Omdat die weer te beinvloedbaar zijn – en zelf kunnen gaan stelen. Zephyrin is bang voor N en haar familie. En ik heb weer andere scenes en situaties. Vanmorgen komt de oom van N hier op bezoek, om te dreigen dat ze de hele situatie naar het parket brengen. en dat zou mij weleens heel veel geld kunnen kosten. ik ken de verhalen...Allemaal manipulaties. Oei oei. En de rest neemt het feit dat N geweigerd heeft haar handtekening te zetten en het water van de feticheur te drinken, als bewijs dat zij alles gedaan heeft. Bovendien is ze met veel geld gezien. Manipulatie op verdachtmaking. Probleem op probleem. Hoe handel je dan. Wat hier als bewijs wordt gezien, zie ik niet als bewijs. Wat elders als bewijs wordt gezien, zie ik ook niet als bewijs. Het liefst stuur ik iedereen weg van dit huis. Weg gezelligheid. Er is nog een lange weg te gaan, en er zijn allerlei periodes dat ik niet hier in huis ben. het is geen overdreven luxe een kluis te nemen. En goede verstopplekken te organiseren. Het lastigste is wie je kan vertrouwen. Het probleem is, dat als er iets gebeurt, dat er geen politieapparaat is dat de situatie op kan lossen. De politie is te makkelijk over te halen slechte dingen te doen. De justitie werkt al helemaal niet. Gooi er geld tegenaan en je krijgt je gelijk. Het enige waar iedereen bang voor is, is de feticheur. maar de feticheur is ook manipuleerbaar. Kan ook het hele probleem naar zijn kant op feticheren. Bewijzen ? als je dit papier tekent, en dit water drinkt, en je liegt, dan sterf je hier ter plekke. Dat is de onderzoeksmethode van de feticheur waar iedereen bang voor is. Aiai.
Wat is de oplossing ? de enige oplosssing die ik zie is dat iedereen vertrekt. Dat ik de politie vervang, dat ik de jongen achter het huis langzaam laat vertrekken, en dat N zich hier voorlopig niet meer vertoont. dat is op zich een heel ingwikkeld verhaal Dan is nog de vraag of ik geheel nieuwe politie ga organiseren, of dat ik de huidige laat zitten. Het gevaar daarvan is, dat het zich weer herhaalt, maar vooral dat de koude oorlog in het huis die er nu heerst, volledig uitbreekt. En dan is het helemaal geen gezellig verhaal meer, want hier wordt het recht gewoon met de vuist gedaan.
S middags regent het. Ik zou op lokatiebezoek, maar op de een of andere manier komt het wel goed uit, ik zit de hele dag op een stoel, Ik denk aan alle manipulaties. Al het gedoe. Ik ben moe, het blijft maar regenen. Ik krijg gevoelens die ik in congo niet voor mogelijk hield. Weemoed. Ik begin ook te begrijpen waarom je moet zwijgen. In congo moet je niet alles open bespreken. Zwijgen is belangrijk. Verzwijgen. Je stil houden. Beter ontredelijke beslissingen nemen dan het onzichtbare zichtbaar proberen te maken. Zwijgen is zelfs essentieel, want als je gaat praten, houdt het gedoe niet meer op.
Opluchting
Het voelt alsof de lucht weer geklaard is. Na een moeizame terugkomst is alles weer terug op de juiste rails, lijkt het… de persoonlijke problemen enigszins geklaard, het huis weer rustig, de tournee begonnen, en mijn zin komt terug. Gisteren speelden we voor duizend man bij de grote markt – tussen stof, vrachtwagens, geiten en vliegen langs de grote weg. Met zeer geconcentreerde akteurs – fabrice en toto hebben een boost gekregen van het bezoek aan Nederland en speelden gisteren zeer goed. We hadden een grote delegatie van Nederlanders op bezoek, de vrouwen van de Bralima (Heineken) en En Classe (een Nederlandse stichting die scholen in Kinshasa helpt met materiaal en infrastructuur) waren er met zijn zessen – de hitte trotserend – want het was bloedheet.Vooral de chauffeurs bescheuren zich, want het lingala is moeilijk te volgen voor ons Hollanders.. De directeur van Cordaid was er ook – op weg naar het vliegveld terug naar NL, en een Belgische filmploeg – die een documentaire gaan maken en bij mij in huis logeren. Kortom druk en hilariteit als het in de voorstelling over de blanke mari de nuit gaat- duizend man keren zich om naar ons en liggen plat van t lachen om de blanke die (in het toneelstuk) als nachtelijke echtgenoot (dus heks) de actrice komt lastigvallen… dat moeten wij dus wel zijn…
Zeven en veertig voorstellingen gespeeld! Toto en Fabrice staan met een groot artikel in de Volkskrant. Het gaat dus uitstekend.. Ik schrijf maar even niet over de organisatorische problemen, de politiechef die ons drie uur laat wachten waardoor we om 12h in de hitte moeten spelen, de burgemeester die ons heft uitgenodigd maar toch allerlei geld laat betalen – en aangekomen op het terrein is er een rouwdienst ipv een voorstelling. De akteurs en muzikanten die klagen over de drukte van de tournee en eigenlijk geen twee voorstellingen per dag willen spelen. De hitte. De politie die ons telkens aanhoudt op de weg… etc. nu goed toch even…ik zal vertellen van mijn eerste overwinning van vandaag. Onderweg naar de lokatie wordt ik aangehouden. Acht politieagenten met gele hesjes proberen zich in mijn auto te wurmen, trekken het portier open, beginnen tegen me te schreeuwen. Ik heb niemand bij me die goed kan argumenteren dus zal het zelf moeten doen. We staan stil midden op de weg. Vlak voor de plek weer we moeten spelen. Ze willen mijn papieren zien – een agent voorde auto, zeven die zich naar binnen proberen te wurmen. Ik blaas hoog van de toren – welke overtrading heb ik began – een vrouw begint tegen me te schreeuwen, ik maan haar rustig te zijn – en dat ik hier ben op uitnodiging van haar burgemeester – en die zal ik wel even bellen om het problem uit te leggen. Tien minuten lang blaas ik met op – leg uit – krijg allerlei verwijten over me heen – dreig de burgemeester te bellen, draai een fake nummer – en ik zie hoe het langzaam werkt. Het aantal slinkt, op enkele hardnekkige na – ik dreig met de presidence en - hup – ook de laatste agent geeft zich over – en plotseling is iedereen uitgestapt en kunnen we weg. Het is een groot spel. Als je goed hebt geslapen, is het best te doen. Heel goed slapen is dus t belangrijkste…
Zaterdag 6 maart
Bloedheet. Ik zit zwetend uit alle porien op de veranda van het huis van zephyrin. De vader van guy georges. We proberen in de hitte de administratie bij te werken, maar de gedachten gaan niet snel genoeg. Iedereen valt het liefst in slaap. We hebben vanmorgen gespeeld in massina 3, een voorstelling voor een school, 500 leerlingen met uniformen, en nog 400 anderen, waarvan heel veel kinderen. Wat een verschil. De witte uniformen, en de kinderen zonder witte uniformen. Dezelfde kinderen, dezelfde levens, maar geen geld voor school, en hun hele leven niet op school geweest. Dat bestaat hier. In grote getalen. Je ziet ook kinderen die wel de hele dag hun uniform dragen, maar niet op school zitten. Hebben hun ouders geen geld meer ? doen ze alsof ze naar school gaan, terwijl ze niet meer mogen ? of hebben de ouders geen andere kleren ? misschien van alles wat. De kinderen in de witte uniformen mogen in de stoelen, de andere kinderen staan langs de rand. Tweederangs zijn, al op die leeftijd. Ik weet niet of dit mag van kinderbescherming, maar congo beschermt enkel de rijksten, de verantwoordelijken, de apen met stropdassen, de klasse van politici, profiteurs, rijken die dit land bestuurt en verpest. Ja ja opruiende taal!