Deel 3 Project 'basal ya basoba' - Briefwisseling Guido Kleene en Lotte van den Berg van OMSK
15-04-2009
Op 14 apr 2009, om 20:35 heeft guido kleene het volgende geschreven:
Lieve lotte
ik zie dat er al lang geen update op de site is gezet. waarom?
dank voor je brief -
fijn om te lezen, ik zal je anwoorden als ik kan.
voorlopig stuur ik je maar even mijn belevenissen
in dit internetcafe tussen de virussen
het begint normaal te worden
normaal, maar ook uiterst bijzonder
het is een leven dat ik graag nog heel lang volhoud
ik vind het soms moeilijk om het in zinnen te beschrijven
het is een soort waanzin
het leven hier vraagt eigenlijk voortdurend van je dat je er volledig bent
je kan niet op twee plaatsen tegelijk zijn, je bent hier - en de ene plek waar je werkelijk bent
slokt je ook helemaal op. t is een strijd om de dag door te komen, maar ook een heel aangename
het hier en nu is het enige dat bestaat, en ik ervaar het als een zegen.
tuurlijk met al zijn complicaties en problemen, maar goed. een leven waar mensen met elkaar leven, in plaats van als eenlingen die hun ambities willen realiseren. ja zo voel ik het. hier ben ik een eenling die mijn ambities wil realiseren tussen heel veel anderen die samen zijn. dat voelt goed. al ben ik de uitzondering op de regel. of juist daarom.
ik schrijf je veel liefs. er zijn ook dingen die ik je niet kan schrijven, maar die ik je later zal vertellen. het zijn misschien de interessantste dingen - maar daarvoor kan ik nu geen woorden vinden. in afrika vinden de mensen dat je moet kunnen zwijgen - dat er dingen zijn die niet gezegd dienen te worden, waarvan iedereen weet dat het bestaat - zoals de hekserij. en misschien hebben ze wel gelijk.
tot gauw en veel liefs
guido
Donderdag 2 april
Ik heb mijn huis. voor deze maand in de achterbuurt van mijn dromen. Laat ik het zo maar noemen. Als een hobbie. Ik doe een poging echt door te dringen tot de plek waar ik toneel maak. Voor wat het allemaal waard is. en het lijkt te gaan lukken. Naast het feit dat het ook voor mij het interessantste is. in een huis in een buurt, waar het niet zomaar makkelijk leven is als hier in macampagne. Hoe zal het voelen ? als kamperen ? als wat
het leven begint hier toch te wennen vind ik. Hoe bijzonder en mooi het is.
Vandaar kleine wonderen. Mijn congolese huisbaas, die vloeiend limburgs spreekt, en die nederlands denkt en congolees doet. hij accepteert mijn voorstel om zijn huis een maand te verhuren.
Daarna een klein wonder. De irritante muzikant van zaterdag blijkt een heel talent te zijn, en maakt een wonderlijk genuanceerde hiphop met afrikaanse traditionele muzikanten. Genuanceerd. Rustig. En mooi. iK woon een repetitie bij in kitambo, in een parcelle tegen een betonnen muur, met zes muzikanten, die spelen op gitaren en plastic emmers, en een rapper die rapt zonder microfoon. Af en toe zie ik een klein hoofdje boven de muur uitkomen, dat nieuwsgierig kijkt waar het geluid vandaan komt. achter mij de kerk, die maar doorzingt, hele nacht door. Om te bidden tot god. En ondertussen zitten we hier maar te werken en toneel te maken alsof er niets aan de hand is. in ons eigen tempo, een beetje rustiger vanwege de hitte, maar voor de rest toch. ons niets aantrekkend van de geestestoestand van de acht miljoen die ons omringen. Het is weer zo een dag. Overal geweest. Alleen. De hele stad door.
Zondag 5 april
Na de euforie komt de terugval. Dat is de gouden regel, niet ? de terugval manifesteert zich op vele niveuas. laat ik er een noemen. Gezondheid. Sinds een week ben ik verkouden. Behoorlijk verkouden. Ik heb een hoest die een zware roker doet verbleken. Verkouden maakt introvert. Misschien heb ik te kwistig mijn energie verspeeld, en ben nu gedwongen rust te nemen en mezelf van binnen te zien.
De andere terugval is gecompliceerder. Laat ik het de confrontatie met de realiteit van kinshasa noemen. Vrijdag had ik mijn eerste bijeenkomst met mijn akteurs. De energieke olga, fabrice de gevaarlijke, toto de intelligente en pasco de explosieve. Leuke mensen stuk voor stuk, maar als viertal ? ik hoop dat het goed komt. aan het eind van de repetitie begon fabris ineens over het geld. Vervoersgeld. Hoeveel dat zou zijn. ik zei twintig dollar per week. Grote consternatie. Ik verdedig mij door te zeggen dat ik me goed geinformeerd heb voor het begin van het werk. Wat waar is. ik heb uitgebreid gepolsd bij pasco. Had ik niet moeten zeggen. Twintig dollar per week is veel te weinig. Vervolgens ontspon een discussie,waar ik nog steeds zeer ontstemd over ben, omdat ik met iedereen apart had gesproken over het geld. En iedereen eigenlijk zonder veel vragen akkoord is gegaan. Alleen fabris heeft onderhandeld. Daarna komt het gesprek op het salaris, het salaris is iedereen mee akkoord, maar niet met het betaald worden per maand als de voorstellingen er zijn. iedereeen wil betaald worden per voorstelling. nu komt het op 25 dollar per voorstelling. fabris zegt dat het minstens vijftig moet zijn. ik voel de woede in me opkomen, maar bijf rustig. Ik probeer woorden te gebruiken om uit te leggen uit te leggen dat er geen onderhandelingsruimte is. dat ik vanuit een andere realiteit werk de nederlandse dat er geen speling zit in budgetten, en dat ze vast liggen. Had ik ook niet moeten zeggen. Dat het bedrag niet onderhandelbaar zou zijn, dat bestaat niet, volgens de akteurs. Er worden dingen geroepen die me woedend maken. pasco zegt dat ze allerlei werk heeft moeten laten lopen voor dit projekt. Terwijl ik weet dat ze al maanden zonder werk zit. Ik weet ook dat in congo een maandsalaris dat ik voorstel een prima vangst is. hier worden mensen per voorstelling betaald, dat zijn best aardige bedragen maar een voorstelling speelt eigenlijk nooit meer dan vijf keer. Repetities worden uberhaupt zelden betaald. Alleen vervoer en sejour. Het gesprek loopt uit de hand. Ik besluit de stekker eruit te trekken, en zeg dat ik het allemaal mee zal nemen en erover zal gaan onderhandelen met mijn partner in nederland. Maar van binnen kook ik. Vier akteurs die als een soort vakbond mij als regisseur met de rug tegen de muur zetten. Op de eerste repetitiedag. Mijn eerste reactie is : iedereen ontslaan, behlave toto. Toto deed mee aan de discussie, maar hem vergeef ik. Hij is het zijn rangorde verplicht. Fabirs en pasco maken me woedend.
Ik ben er het hele weekend van in de war. Hoe kan je eerste repetitie zo uit de hand lopen. mijn grootste teleurstelling is dat waar ik een groot idealistisch projekt begin, het uiteindelijk alleen om geld draait. Ik ben niet naief, maar ik heb mensen gezocht die artistiek iets voorstellen. Ik heb nu spijt dat ik niet de jongeren heb gekozen, die enthousiast waren en misschien nog niet zo ervaren. Op deze manier heb ik geen zin om te werken. En voor de eerste keer sinds ik in congo ben, heb ik de neiging het vliegtuig te nemen om terug te gaan. Ik kan je niet goed uitleggen waarom de teleurstelling zo groot is, maar ik voel hem vanbinnen. Ik voel me natuurlijk ook niet optimaal, dus dat maakt het allemaal een beetje erger. Daarbij komt dat ik veel met daan optrekt. Ik heb moeite met me in twee werelden te begeven. Ik wil hier zijn, niet half in nederland. En dat gebeurt soms. Alles lost zich op, maar dit is de eerste serieuze handicap geloof ik. De eerste test.
Ik heb de repetities tot nader afspraak stilgelegd. Eerst gaan we dit financiele vehikel oplossen. En het morele, ik dacht dat het om het onderwerp te doen was. natuurlijk ook om het geld maar dit is een stap tever. Ik zweet uit al mijn porien, uit alle lijnen in mijn gezicht, ik voel me verkouden en ziekelijk. De zware tropen zijn begonnen. En voor t eerst zeg ik je zachtjes ik geniet er niet van. Ik voel me fysiek te slap om te genieten. Ik ben geirriteerd. Punt.
Vanaf morgen heb ik een eigen huis. mijn droom, de woning in de volkswijk. Laat t nu maar beginnen.
Maandag 6 april
Overleg dag. Vandaag heb ik ze gesproken, de akteurs die vrijdag tegen me gingen muiten. Ik vraag me soms af of ik niet genoeg heb nagedacht vantevoren. Ik spreek ze een voor een ik probeer openingen te geven, en erachter te komen wat hun werkelijke motivatie is om aan dit projekt mee te doen. en ik probeer hen duidelijk te maken dat er niet veel marge is. het zijn vreemde gesprekken. Ik moet zeggen ik heb wel bewondering voor ze. Hoe geduldig ze met me komen spreken, hoe eerlijk ze zijn en hoe ze zeggen te willen. Tegen mij die een projekt over kindheksen komt maken, in hun land, over hun mechanismen. T is niet makkelijk, ik merk aan alles dat ik de vreemde ben. wat dat betreft is olga de uitgesprokendste. Zij vind me maar een bemoeizuchtige blanke. Het gesprek met haar was het verhelderendste wat betreft de mythes waarmee ze leeft de beelden die ze van mij heeft. De blanke met veel geld. De blanke die winst komt maken op onze ruggen. Niet dat ze dat met zoveel woorden zegt, en zo ongenuanceerd als ik het verwoord zal het ook niet zijn.
Tuurlijk het is niet umsonst wat ik doe. Ik wil daarin best eerlijk zijn. en als ik heel eerlijk ben, moet ik op deze manier opnieuw mijn kracht bewijzen. In zekere zin moet ik vanaf nul beginnen. Ik ben hier een niemand. Zij zijn iemand, in zeker zin, in hun omgeving.
Ik ben geschrokken van de eerste repetitie. Ik vond het geen dynamisch clubje met zijn vieren samen. Ik vond het een kwebbelclubje. Ik wil vuur erin gooien, maar er zat geen vuur in. hoewel de mensen die ik gekozen heb wel vurig zijn, vol sprankeling, vol dynamiek. Zeker zo een olga met haar gekke karakter en haar humor. Maar er is een dikke laag waar ik eerst doorheen moet een laag van wantrouwen, een laag van wat wil hij laten we vooral doen wat hij wil. Dat soort mechanismen. Het is in zeker zin vertrouwd terrein. Maar het is vreemd. Het vuur komt pas op het moment dat het gesprek over geld gaat over betalingen over genoegdoening. Daarvoor als het over hekserij gaat is het vooral een vreemd gesprek. Ik wil iets, en zij zijn de acteurs die volgen. Hoe moet ik me daartoe verhouden.
Ik heb de neiging olga de extreemste eruit te gooien. Dat klinkt bot, maar mijn intuitie zegt dat ik haar in het maakproces niet goed kan gebruiken. Zij werkt uit eigen ideen. Zij kan slecht verwoorden, ze is jong en zeer op zichzelf gericht. Ik heb een teamspeler nodig, maar heb mezelf opgezadelt met vier individualisten. Zeer getalenteerd dat zeker.en geweldig op het podium. Ik vraag toto om raad, maar merk aan toto dat hij ook met alle winden mee waait. Hij is het met me eens. Maar soms vraag ik me ook af op grond van wat hij zijn meningen baseert. Ook hij heeft een kwetsbare positie hier in kinshasa. ook hij moet rekening houden met andere krachtenvelden. Ik vind fabris een bijzondere. Hij is vrolijk de duivel en heeft het meest gewicht. Toto had een goed idee neem hen allemaal mee naar die centra spreek met die jongeren vraag hen naar hen levensverhalen. Misschien zorgt dat ervoor dat de akteurs gevoel krijgen bij dit onderwerp. t is een goed idee. het is best moeilijk op deze manier een theatraal onderzoek te doen de tijd gaat voort de eerste week van april is bijna voorbij, en echt veel hebben we nog niet gedaan. en ook erg veel. daan stelt me een beetje gerust. hij zegt dat de indruk heeft dat het eigenlijk erg goed gaat met het projekt.
Tegelijkertijd heb ik weer een geweldige ontmoeting gehad - ja dat gebeurt ook nog steeds. daarover later meer..
Dinsdag
Ja hoor dit is het wel weer. Ik ben weer geheeld. Al voel ik me nog altijd uiterst ongezond, de weg terug is weer gevonden. rond point Victoire by night. Lopend de avond in, de troep, de vuilnis, de stinkende autos en de duizenden mooie mensen. guy georges die me een verhaal vertelt, de donkere schaduwen om me heen in de hitte die blijft hangen, als de nacht al is gevallen. En ik voel me prima. Dit is waarvoor ik hier ben. dit is de wereld waarin ik me wil begeven en waaraan ik me wil laven. De rommel van victoire, de markt, het lingala dat zingt, de mensen die ik ontmoet. Het eten in de nacht, zitten met guy georges, de fumbwa. De wereld om me heen die mij vermaakt. Dan houdt ik wel van deze wereld geloof ik. Ik ben even over mijn cultuurschock heen al zullen er nog velen volgen. De cultuurshock die de akteurs me gegeven hebben. En plotseling het besef dat we maar vreemde parasieten zijn die over dit onderwerp - de hekserij - willen praten. wij de buitenstaanders die onze eigen dromen najagen in het enge congo over hekserij praten, en alles te weten komen over dit hart der duisternis. Vind je het gek dat iedereen alleen aan de voorstelling mee wil doen om het geld. Vind je het gek, waarom doet iedereen mee van buiten van binnen. Ik weet het niet. het heeft ongetwijfeld met geld te maken, en met dromen. ik voer discussies met mezelf: Spreek over dat geld. Spreek over die dromen.blijf niet in de cliches hangen. Ga zelf op het podium durven staan, de blanke met zijn hekserij obsessie. Durven uitspreken . Proberen te verbeelden wat het is om hier te zijn. voor mij is kinshasa iets romantisch. Een bijzondere heftige stad. Voor de kinois is kinshasa een afgesloten wereld. zonder uitgang, hier kom je nooit meer weg.
Zaterdag 12 april
Kauka. Welkom in de achterbuurt. Ik zit sinds een paar dagen in een van de achterbuurten van kinshasa, in een kamertje in een parcelle. Het is een bizarre kamer, een schone witte tegelsvloer met vuige muren, een uitgebreide badkamer met een bad en een geizer die al jaren niet meer in gebruik is. een wc en een pisoir, en een wasbak die eens gevallen is en nu een nieuwe plek heeft gevonden ergens op de tegelvloer. Tussen de kamer en de badkamer staat een muur, maar niet geheel tot het plafond. Ik heb een matras en een ventilator gekocht. Niet dat ik zo graag met een ventilator slaap, maar de huizen zijn hier gebouwd zonder tochtgaten, dus het kan benauwd worden. de regens zijn in volle kracht begonnen, en als het regent lekt het plafond, zodat er een een donkere plas staat in de wasbak die van de muur gevallen is. dat verklaart de plek van de wasbak. De wasbak is opvangemmer geworden voor het lekkende plafond. er volgt een wilde nacht, die ik je wel wil beschrijven maar niet op deze pagina's. ik begin langzaam meer van dit land te begrijpen, maar dat wil niet zeggen dat ik er echt dichterbij kom. dichterbij en verderweg tegelijkertijd. misschien is dat wat je hechten noemt..
Dinsdag 14 april
Je ziet hoe ik stilaan de dagen ga tellen. Elke reis creert zijn eigen organisatie. en zoals bij elke repetitie wordt het werk steeds meer. Ik schrijf meer flarden dan ervaringen, maar dat wil niet zeggen dat de ervaringen er minder op zijn geworden. Het is intens om hier te zijn. gisterenavond dronken we met zijn zessen bij sandra op het terras. Sandra is geweldig, ze bestiert een malewa een lokaal restaurantje, met haar zussen en haar moeder, in de buurt van toto. ipn. Het lijkt of ze alle mannen van de buurt van toto in de ban hebben sandra en haar zussen inclusief wijzelf natuurlijk. Met groot gemak en humor bespelen ze alle bezoekers aan het restaurant, en ondertussen zijn ze harde zakenvrouwen. Er is altijd iets te beleven. Gisterenavond zaten we te eten toen het begon te regenen. Een regen kan rustig twee uur met bakken uit de hemel vallen, dus regen in een kroeg betekent veel drinken en veel lol. sandra en ik spelen een spel met woorden. het woord is hier heel belangrijk. je kan mensen volledig inpakken met de manier waarop je dingen zegt, waarop je iemand uitdaagt of juist in het vage laat. daan is een woordkunstenaar en af en toe krijg ik ook de smaak te pakken en vloeien de woorden zo dat ik de mensen aan mijn lippen hangen. niets fijner dan iemand op een mooie manier de waarheid zeggen. praten met een fles primus erbij,. de hemel voor de congolees.
Ondertussen begint het repeteren vorm te krijgen. De repetities beginnen serieuzer te worden. ik heb veel gesprekken en maak af en toe een scene. Het is best een zoektocht, met akteurs die niet gewend zijn om te maken, en met mzelf die de lokale taal niet spreekt. Ondertussen heb ik het gevoel dat we in de gesprekken wel de kern beginnen te raken. Het geloof in hekserij is zo algemeen en zo vanzelfsprekend, dat zelfs een uiterst intellectueel gezelschap als dat van deze akteurs niet kan ontkennen dat de dood altijd door iemand wordt veroorzaakt. Natuurlijke dood bestaat niet in centraal afrika. er zit altijd iemand achter. De geest van een familielid, van een reincarnatie van de voorouders of van een kind. Vanuit deze realiteit moet ik het stuk maken. er is ruimte aan de andere kant. Iedereen gelooft dat de priesters met hun gepreek over hekserij de boel manipuleren. Fabris verwoord het zo : voor hem zijn de priesters die kinderen van hekserij beschuldigen de werkelijke heksen. Maar dat de kinderen heks zijn wordt ook door hem niet ontkent hij zegt dat de priesters hen beheksen. Het ultieme bewijs is immers dat ze het zelf toegeven. En wat je zegt is de ultieme waarheid. Ongeveer zoals bij ons de feiten als ultieme waarheid worden gezien. onwrikbaar. Zo geldt hier in centraal afrika de getuigenis als ultiem bewijs. Zeer fascinenerend vind ik.
de repetities beginnen wel te lopen. we dringen door tot het onderwerp. ik hoop dat het lukt om mooi materiaal te maken. het is niet makkelijk in de hitte te werken, met al die complicaties. maar het is ook prima. toneel maken is nooit simpel. en het is een leuke groep akteurs.en de gesprekken zijn zeer vaak waanzinnig.
ik heb de problemen met de akteurs opgelost. uiteindelijk heeft iedereen het geaccepteerd. met olga heb ik een andere afspraak gemaakt. zij werkt nu niet mee als actrice, maar ik ga met haar de muzikanten samenstellen en de muziek kiezen en maken,. zo kan ze mee repeteren als ik terug kom in september.
oh ik zou elke dag wel willen opschrijven en je laten mee beleven, maar ik weet niet hoe ik dat kan doen. voorlopig moet het maar zo...
tot gauw, het ga je goed.